Halloween - Halloweenfeest, Halloweenmarkt, Halloweenparty, Halloweenwinkel, All Hallows Eve, Trick or Treat, Pumpkin

Halloween heeft een rijke geschiedenis die ver in het verleden reikt. Het is één van de oudste nog bestaande feestdagen. Zoals elk feest onderging ook Halloween in de loop der tijd voortdurend veranderingen. Eigenlijk is Halloween een combinatie van drie feestelijkheden: het Keltische ‘Samhain’, het Romeinse ‘Pomona’ en het Christelijke ‘Allerheiligen & Allerzielen’.

Het woord ‘halloween’ is afgeleid van ‘All Hallows Eve’. Dit is de avond voor het katholieke ‘Allerheiligen’ (All Hollows day) wat op 1 november valt.

De Kelten vierden hun nieuwjaar, dat Samhain werd genoemd, op 1 november. Samhain was niet alleen hun Oud en Nieuw maar het was ook het feest van alle doden. Wat volgens de legende zullen op die dag de lichaamloze geesten van de mensen die het vorige jaar gestorven zijn terug komen. Zij gaan dan op zoek naar (levende) lichamen die zij het jaar daarna kunnen bezitten. De Kelten geloofden dat dit de enige manier van leven na de dood was. Niets zou die dag meer bestaan, zodat de geesten van de doden zich konden verenigen met de levende. Natuurlijk wilden de levenden niet dat de geesten in hun lichaam kwamen. En om er voor te zorgen dat de geesten hun lichaam niet zouden kiezen, deden de mensen alle vuren in hun huizen uit en trokken oude kleren aan. De mensen dachten dat de geesten hun lichamen dan niet meer zouden willen hebben, omdat ze lelijk waren en het in hun huis veel te koud was. Verder maakten de mensen veel herrie in de buurt waar ze woonden. Zo probeerden ze de geesten weg te jagen. Na Halloween staken de Kelten hun vuur weer aan met een speciaal vuur. Dat vuur was van hen allemaal. Dit heette Druidische vuur en het brandde in het midden van Ierland bij Usinach.

In de eerste eeuw na Christus veroverden en bezetten de Romeinen het land van de Kelten. Onder invloed van de Romeinen nam het feest van Samhain toen deels een nieuwe wending. De Romeinen introduceerden er het feest Pomona, een oogfeest, gewijd aan de godin Pomona, die ook in de periode rond 1 november viel. Pomona was in het oude Rome de godin van het fruit en de tuinen. Zij stond als koningin van de oogst symbool voor mildheid en vruchtbaarheid. Ze wordt meestal afgebeeld zittend op een grote korf van fruit en bloemen en met een hoorn van overvloed aan haar voeten. De tradities en rituelen van de twee verschillende culturen mengden zich en versmolten, waardoor er een gezamenlijk herfstfeest ontstond. Het eigenlijk concept van Samhain bleef wel ongeveer behouden, maar onder invloed van de Romeinen werd er veel zoet fruit gegeten.

De Kerk nam het feest ter ere van hun doden over maar voor de Kerk werd het niet een feest ter ere van alle doden, zoals dat voor de Kelten wel het geval was, maar werden alleen de heilige herdacht. Deze gedenkdag voor alle heiligen werd ‘Allerheiligen’ genoemd. Allerheiligen werd vroeger op verschillende data gevierd, afhankelijk van de streek. Maar onder invloed van vooral de Ierse Kerk, die de heidense praktijken van Samhain wilden doen vergeten, werd Allerheiligen verplaatst naar 1 november. Het was de paus Gregorius IV die in 835 daarvoor tekende en het was Lodewijk de Vrome die er wat later een verplichte rustdag van maakte. Later werd door paus Johannes XIX op 2 november ‘Allerzielen’ ingesteld om het lot van de ‘arme zielen’ te herdenken en voor hun zielenheil te bidden. Met dit gebed hoopte men de zielen uit het vagevuur te verlossen, maar in de praktijk was Allerzielen voor ‘het gewone volk’ ook een mogelijkheid om hun geliefde doden te eren. Graven werden versierd, er werden lampjes gebrand en sommigen plaatse er ook eten en drinken bij neer.

Op 2 november (Allerzielen) gingen de vroegere Christenen al lopend van dorp naar dorp om te bedelen om ‘zielen cake’. Dit is brood met krenten. Des te meer cakejes de bedelaar kreeg hoe meer hij beloofde om te bidden voor de dode familieleden van de gevers. Men geloofde dat de gebeden van de bedelaar de doden zouden helpen om in de hemel te komen. Tegenwoordig gaan kinderen verkleed als enge wezens zoals; spoken, heksten of monsters met lampionnen gemaakt van pompoenen de straat op en bellen bij de mensen aan met de vraag "je snoep of je leven!" of iets dergelijks. Internationaal staat deze traditie bekend als Trick or Treat.

De traditie rond de lampion komt uit een legende van Jack de Vrek. Jack was een akelige man, die gierig en onbetrouwbaar was. Op de avond van 31 oktober kwam de duivel hem halen, omdat het tijd was om te sterven. Maar Jack wilde nog niet dood en liet de duivel in een boom klimmen. Op die boom tekende hij een kruis, zodat de duivel daar gevangen zat. Als de duivel Jack niet meer lastig zou vallen, zou hij hem loslaten. Toen Jack dood was mocht hij niet naar de hemel, omdat hij zo slecht was geweest. Maar hij mocht ook niet naar de hel, omdat hij de duivel had bedrogen. In plaats daarvan kreeg Jack van de duivel een gloeiend houtje. Zo kon hij zijn weg vinden door het enge duister. Het gloeiende houtje zat in een uitgeholde knol om hem langer te laten gloeien. De Ieren gebruikten toen knollen als lantaarns, maar toen veel Ieren immigreerden naar Amerika en daar de pompoen zagen, gebruikten ze die als lantaarn, want die was veel mooier. Zo werden de lampionnen in Amerika uitgeholde pompoenen met een gloeiend lichtje erin

Door de aardappelhongersnood, die in de jaren rond 1840 in Ierland en Schotland vreselijk huishield, was het voor velen een kwestie van sterven of emigreren naar Amerika. Zo’n zevenhonderdduizend Kelten emigreerden naar de Verenigde Staten en namen de traditie van het feest van Samhain met zich mee. Halloween kreeg de naam Oidche Shamhna (nacht van Samhain) en de oude tradities werden onderhouden. Net zoals de Keltische religie de gewoontes van de Romeinse bezetters had overgenomen, paste de Keltische Samhain overtuiging zich weer aan de nieuwe omgeving aan.

Rond 1980 waaide Halleen ook over naar Nederland. Vooral onder scholieren en volwassenen is het feest de laatste jaren sterk in opkomst. Scholen, buurthuizen, cafés, clubs, discotheken zijn de plaatsen waar Halloween-parties worden georganiseerd. De feesten hebben nogal eens een besloten karakter. Ze kunnen onderling sterk verschillen, maar een belangrijk onderdeel is steeds het griezelig verkleed gaan (er worden wel prijzen uitgeloofd voor het beste, afschrikwekkendste kostuum). In 1988 werd in Hippolytushoef (Noord-Holland) voor het eerst een Halloweenmarkt gehouden als grappig thema voor de traditionele najaarsmarkt.

Zoeken.

All Hallows Eve

Keltisch Nieuwjaar.

Godin Pomona

Allerheiligen & Allerzielen.

Trick or Treat.

Pompoen van Jack de Vrek.

Amerikaanse Halloween.

Halloween in Nederland.